9 – Verslaving

Door het chronisch uitblijven van natuurlijke impulsen die we nodig hebben om te voelen dat we leven, door de eenzaamheid en nutteloosheid van ons dagelijks bestaan, neigen we soms naar onnatuurlijke impulsen om te voelen dat we leven. De kick van een drug is een korte en directe weg naar intensiteit, soms de enige die door de dikke laag van numbness heen dringt.

Verslaving is tegenwoordig zo ingeburgerd dat je verslaafd kunt zijn zonder dat iemand het merkt. Roken, drinken en eten zijn algemene verslavingen die dodelijk zijn, maar desalniettemin volstrekt normaal. Andere verslavingen worden door onze samenleving veroordeeld, met name de verslavingen die ervoor zorgen dat je niet langer je werk kunt doen, maar zolang je nog in staat bent om van 9 tot 17 te werken zal het de maatschappij een zorg zijn wat je verder met je leven doet.
Geluk
Wij mensen hebben een aangeboren verwachting van geluk. Wanneer dat geluk uitblijft verandert deze verwachting in verlangen. Iedereen wil gelukkig zijn, maar de afwezigheid van geluk is zo wijdverbreid dat het ZOEKEN naar geluk een normaler en bekender gegeven is dan het gelukkig ZIJN. Tegenslag, verlies en een zekere hoeveelheid pijn, honger of andere vormen van onbehagen doen niets af aan ons vermogen om gelukkig te zijn. Wanneer onze ontberingen echter geen kader hebben, wanneer ze niet opgevangen kunnen worden door het continuüm in ons, ontstaat er een leegte, een gevoel van zinloosheid en afgescheidenheid die we aanduiden als: ‘Ik ben ongelukkig.’
De zoektocht naar geluk geldt de zoektocht naar verbinding met het continuüm, met die spontane, vanzelfsprekende natuurlijkheid in onszelf. Vanaf onze knuffelbeer hebben we echter geleerd om onze natuurlijke behoeftes om te zetten in symbolen, en zo streven we naar symbolen van geluk inplaats van geluk zelf: geld, succes, luxe objecten, een rimpelloos gezicht, een partner. Deze symbolen geven meestal korte momenten of periodes van geluk, maar lossen het wezenlijke probleem niet op.
Het innerlijk gevoel van leegte dat ontstaat wanneer we het contact met het continuüm kwijt zijn, maakt ons heel gevoelig en ontvankelijk voor alles wat die leegte even opvult. Wanneer geluk exceptioneel is, wanneer het niet langer een vanzelfsprekendheid is, is ieder middel om tenminste even gelukkig te zijn kostbaar. De ietwat schrijnende paradox in deze is dat de meeste uiterlijke objecten die een kortstondig gevoel van geluk geven ten koste gaan van onze vitaliteit, gezondheid of veiligheid. We zoeken naar intensiteit en piekervaringen, maar omdat we zo ongevoelig zijn nemen we de intensiteit van het leven zelf niet langer waar. De numbness maakt dat we minder voelen, maar neemt het verlangen naar voelen niet weg. Die combinatie van numbness enerzijds en verlangen naar geluk anderzijds is een vruchtbare bodem voor verslaving.
Alle substanties waaraan we verslaafd kunnen raken geven ons een kortstondige ervaring van het continuüm: een ervaring van geluk, zingeving, eenheid, intensiteit, plezier, verbondenheid, inzicht, heelheid, extase, rust, vrede, goddelijkheid, liefde, vrijheid, wijsheid en rust – zolang de substantie werkt. Wanneer de werking van de drugs voorbij is keren we weer terug naar de leegte die we zo vrezen. Die leegte ondraaglijk. Wat maakt het uit als het ontsnappen eraan gevaarlijk is, risicovol of niet echt? Wanneer bepaalde stoffen of activiteiten je een ontsnapping bieden uit een werkelijkheid waarin je je verder levenloos en ongelukkig voelt is de keus vanzelfsprekend en eigenlijk onvermijdelijk. Wat heb je te verliezen?
Gezien het feit dat we in een samenleving leven die zo georganiseerd is dat we geen van allen de kans krijgen om in contact met het continuüm op te groeien ontstaat er binnen die samenleving een collectieve hang naar verslaving. We zijn allemaal verslaafd. De meesten van ons slagen erin om de verslaving zodanig te doseren dat we er niet snel dood aan gaan, maar langzaam.
Een aantal verslavingen herkennen we allemaal als zodanig: heroïne, cocaïne, amfetamine en andere harddrugs hebben zo’n impact dat we mensen die hieraan verslaafd zijn junks noemen. Andere verslavingen zijn veel algemener, maar worden danwel ontkend of niet herkend als verslaving. Alcoholisme is een wijdverbreide verslaving die maar half erkend wordt omdat er zo goed aan verdiend wordt. Alleen die mensen bij wie de symptomen zo duidelijk zijn dat ze niet langer kunnen functioneren in de maatschappij worden alcoholisten genoemd, terwijl dit maar het topje van de ijsberg is. Veel oorlogen zouden voorkomen kunnen worden wanneer soldaten verboden zou worden om te drinken, en veel kinderen zouden niet geboren worden als hun ouders op het moment dat ze gemaakt werden niet dronken waren.
Suiker is een andere collectieve verslaving die in stand gehouden wordt door de voedingsindustrie. Eten is een verslaving die steeds groteskere vormen aan gaat nemen. Eten is net als seks een natuurlijke behoefte, maar wanneer natuurlijk eten en natuurlijke seks letterlijk niet meer geproefd, gevoeld en genoten worden, wordt de neiging tot overdrijven steeds groter.
Daarnaast zijn we met zijn allen verslaafd aan emoties. De intensiteit die emoties bieden geven ons even het gevoel dat we leven. Harmonie, stilte en vrede ervaren we als saai, omdat we als er niets gebeurt en we onszelf niet afleiden dat innerlijk gevoel van leegte aan de oppervlakte dreigt te komen. Daarom creëeren we herrie, drama en turbulentie in ons leven – alles beter dan de dodelijke verveling van harmonie! Vaak besteden we de emoties ook uit en genieten we van de intensiteit van andermans emoties op TV, het witte doek, Youtube en games. We reageren ook op andermans emoties, fake emoties en emoties van animaties, dus steeds vaker geven we enerzijds toe aan onze lethargie en voeden we anderzijds onze behoefte aan intensiteit via de media die we in huis hebben.
Een wellicht onverwachte maar begrijpelijke verslaving is de verslaving aan adrenaline. Vanaf onze babytijd zijn we al gewend aan stress. Zoals gezegd is stress direct verbonden met angst en paniek, en veroorzaakt het een overlevingsreactie in de nieren die door middel van adrenaline energie vrijmaakt. Die energie geeft een enorme boost, omdat je lichaam voorbereid is op vechten of rennen voor je leven. Die boost voelt lekker, en dat is de reden dat wij als samenleving collectief verslaafd zijn geraakt aan adrenaline.
De keerzijde van angst is dat het je doet realiseren hoe graag je wilt leven. Door onze verregaande numbness hebben we steeds heftiger kicks nodig om te voelen dat we leven. Adrenaline zorgt daarvoor, en daarom zoeken we het gevaar op. Koffie, drukte, overwerken, risico’s nemen in het verkeer of in je relatie, gevaarlijke sporten en ‘probleem-denken’ garanderen een voortdurende stroom van adrenaline.
Eten is net als aangeraakt worden een basisbehoefte. Omdat we ons collectief verwijderd hebben van het continuüm zijn we het contact met onze basisbehoeftes kwijt, zo ook het contact met voedsel. Het gevolg daarvan is dat we enerzijds niet langer het onderscheidingsvermogen hebben om te voelen, weten, proeven welk eten goed voor ons is en welk eten niet, en we anderzijds verslaafd zijn geraakt aan eten. De polariteit numbness-verslaving komt bij iedere onderdrukte behoefte altijd terug.
Verslaving aan seks
Hoe verhoudt seksualiteit zich tot onze neiging tot verslaving? Ons lichaam heeft krachtige instincten en impulsen die gericht zijn op de voortplanting. De hormonale prikkels die daarmee gepaard gaan ervaren we als prettig en opwindend. Seksualiteit bepaalt een groot deel van ons gedrag – een gedrag dat voor een groot deel onbewust is en in zekere zin al eeuwenlang hetzelfde wanneer je het dunne laagje beschaving even buiten beschouwing laat.
Momenteel is er iets vreemds aan de hand: sinds een jaar of veertig explodeert de wereldbevolking. We planten ons sneller en veelvuldiger voor dan ooit eerder in de ontwikkeling van de mensheid. In 100 jaar is het aantal mensen verviervoudigd van 1,5 tot 6 miljard en lijdt 1 miljard mensen honger. Het lijkt erop dat onze voortplantingsdrang volkomen op hol is geslagen. Hoe kan dat?
In principe is voortplantingsdrang ondergeschikt aan verschillende voorwaarden. Deze voorwaarden zijn:
  1. De omgeving moet veilig zijn.
  2. Er moet voldoende te eten zijn.
  3. De groep en de partner moeten zodanig te vertrouwen zijn dat ze de vrouw met het toekomstige kind zullen beschermen en helpen het kind te voeden en op te voeden.
Dus: de juiste omgeving, de juiste situatie en de juiste partner. Deze voorwaarden golden altijd en gelden nu nog steeds. Wanneer je denkt aan Nederland zit dat wel goed, denk je misschien. Maar hoe relatief is de term ‘veiligheid’ als je 99 % van de mensen die je overdag ziet niet kent; als je je deur, fiets en auto op slot moet doen en als geweld op straat heel gewoon is. En hoeveel mensen in Nederland voeden hun kinderen alleen op? Eén op de drie huwelijken strandt. Vaak betekent dat voor de kinderen dat ze één van de ouders, meestal de vader, minder zien of zelfs helemaal kwijtraken. En hoeveel mensen kunnen de verantwoordelijkheid voor hun kinderen niet aan? Hoeveel mensen kunnen niet rekenen op de steun van hun familie of vrienden? Recent onderzoek wijst uit dat één op de zes meisjes in haar jeugd seksueel misbruikt wordt door een familielid, en dit cijfer is één op de vier wanneer je ook seksueel misbruik van iemand buiten de familie meerekent. Dus hoe zit het eigenlijk met die voorwaarden?
Ergens in onze ontwikkeling zijn wij mensen verslaafd geraakt aan de opwinding, extase en bevrediging van die instinctieve voortplantingsdrang. We hebben deze gevoelens losgekoppeld van hun functie en doel, namelijk: kinderen maken, en we zoeken ze op, keer op keer, om steeds opnieuw toegang te krijgen tot die gevoelens van opwinding, extase en bevrediging. Wanneer en hoe het precies gebeurd is is moeilijk te zeggen, maar mogelijk heeft het iets te maken met het feit dat wij mensen ons de laatste 100 jaar in sneltreinvaart hebben losgemaakt van de natuur. Ook wat betreft ons natuurlijke seksuele gedrag en het rekening houden met de natuurlijke voorwaarden die gelden bij voortplanting lijkt het erop dat we ons hiervan hebben losgemaakt.
Ik denk dat de verslaving aan seksuele prikkels één van de meest wijdverbreide en tegelijkertijd meest ontkende verslavingen van deze tijd is. Ze is onlosmakelijk verbonden met alle facetten uit onze samenleving. Als je om je heen kijkt herken je het wellicht in de fixatie op billen, borsten, grote penissen, gewillige vrouwen, rode lippen, macht en de botsingen tussen alfa-mannetjes overal in de reclame en media. Voor zowel mannen als vrouwen is masturberen, orgasme, ejaculeren, porno, one night stands, abortus, wisselende partners en de seksgefikseerde media vrij normaal. Waarschijnlijk maak je er zelf geen deel van uit, maar prostitutie, seksueel misbruik, aanranding en verkrachting is ook heel normaal. Je leest het dagelijks in de krant, ziet het dagelijks op TV en leeft mee bij iedere film die je erover ziet.
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen enerzijds de stem van je natuurlijke zelf en anderzijds de stem van je verslaving. Het is moeilijk om je los te maken uit een verslaving, zeker als je die verslaving deelt met vrijwel iedereen om je heen. Maar wellicht is het toch de moeite waard. De liefde bedrijven vanuit vrijheid is van een hele andere orde dan de liefde bedrijven vanuit verslaving aan opwinding, orgasme of emotie.
Toen ik voor het eerst geconfronteerd werd met de stelling ‘seksuele verslaving’ vond ik het vergezocht en zeker niet op mij van toepassing, hoogstens op mannen als Bill Clinton. Het duurde een aantal jaren van weerstand, verzet en ontkenning voor ik het ook in mezelf herkende. Dit herkennen van je eigen verslavingen is essentieel wanneer je de behoefte hebt je er vrij van te maken. Vandaar hieronder een aantal vrij directe omschrijvingen.
Waarschijnlijk is de meest primaire seksuele verslaving de verslaving aan orgasme. Het is de reden dat masturberen zo normaal is geworden. Masturberen biedt een relatief veilige uitweg voor seksuele spanning, iets wat te verkiezen is boven bijvoorbeeld verkrachting. Masturberen heeft echter ook een schaduwzijde: veelvuldig ejaculeren bij mannen veroorzaakt een verlies van vitaliteit en levenskracht, en daarnaast draagt het bij zowel mannen als vrouwen bij tot een verdergaande numbness en ongevoeligheid van je lichaam, met name de geslachtsdelen. Wanneer je dan uiteindelijk met iemand naar bed gaat voel je niets, omdat je penis of vagina vrijwel gevoelloos geworden is, of je komt juist te snel klaar, omdat dat is waar je in getraind bent. Ook beperkt het streven naar een orgasme de vrijheid, onvoorspelbaarheid en creativiteit van het bedrijven van de liefde enorm.
Porno is net als masturberen een relatief veilige uitlaatklep voor seksuele spanning en verslavingspatronen. Het nadeel van porno is dat het onwillekeurig je hersenen programmeert. Porno is nooit een toonbeeld van subtiliteit, elegantie of schoonheid. Porno gaat voorbij aan de hartsverbinding tussen twee mensen, maar komt meteen ter zake: er wordt geneukt. De seksuele handelingen zijn hard, snel en louter gericht op klaarkomen. Als dit is wat je wilt werkt porno goed, maar net als bij masturberen vergroot het je numbness en zal het moeilijker voor je worden aanwezig te blijven wanneer je zelf seks hebt. Beelden van wat je gezien hebt zullen omhoog komen wanneer je seks hebt en zullen je seksuele gedrag beïnvloeden. Meestal word je daar niet subtieler van in je toenadering.
Prostitutie is ook een gevolg van de collectieve verslaving aan seks. Prostitutie was altijd een ‘mannending’, maar als onderdeel van de trieste inhaalslag van vrouwen wordt mannelijke prostitutie tegenwoordig ook gepromoot. Bij het vrouwentijdschrift ‘Linda’ kun je als welkomstcadeau voor nieuwe abonnees kiezen tussen een vibrator of een bezoekje van een gigolo. Prostitutie biedt een uitkomst als seksuele spanning een uitlaatklep zoekt en masturberen, porno, een relatie of een one night stand om de één of andere reden geen mogelijkheid vormt of geen bevrediging schenkt. Prostitutie is in zekere zin een heilig beroep, in die zin dat het nog grotere schade voorkomt. In milieus waar prostitutie uitgesloten is omdat het zondig of niet gepast is is het percentage verkrachtingen, geweldplegingen en kindermisbruik vele malen hoger dan in milieus waar prostitutie aanvaard wordt. We hebben dat pas nog gezien toen de vele seksuele schandalen binnen de katholieke kerk aan het licht kwamen.
Prostituees betalen hier echter een hoge prijs voor: zij geven mannen toestemming hun opgekropte seksuele spanning en agressie in hun lichaam te ontladen. Maar doen niet veel echtgenotes hetzelfde? Hoeveel echtgenotes laten zich niet gebruiken door hun man omdat ze niet durven weigeren, omdat hun man ze onderhoudt of omdat ze er iets mee gedaan krijgen?
Kijk eerst naar jezelf voordat je prostituees veroordeelt, en wees dankbaar voor de taak die ze binnen onze samenleving op zich nemen. Dankzij prostituees worden veel kinderen en vrouwen behoed voor geweld en misbruik, en daar verdienen ze respect en ontzag voor. Zonder hen zou deze samenleving allang aan seksueel geweld ten onder zijn gegaan.
Waar in mijn optiek prostitutie onaanvaardbaar wordt is wanneer het vrouwen, mannen of kinderen betreft die geen keus hebben. Je kunt je afvragen wanneer het wel of niet een vrije keus is, maar in veel gevallen is het overduidelijk géén keus. Wanneer prostituees slachtoffer zijn van mensen die ze uitbuiten voor eigen gewin is het de taak van de samenleving deze uitbuiters te zoeken en aan te pakken.
Kortom: Verslavingen zijn in onze cultuur een algemeen aanvaardde manier om de numbness te omzeilen, de pijn te verzachten en de leegte te vermijden. Het heeft geen zin om dit feit te veroordelen bij jezelf of anderen, maar wanneer je verlangen naar werkelijk contact groter is, is het vrij worden van je verslavingen een belangrijke stap. Het als zodanig herkennen van verslavingspatronen in je seksleven is essentieel als het gaat om het herontdekken van je natuurlijke seksualiteit en het vergroten van je gevoeligheid, integriteit, subtiliteit en uiteindelijk ook je plezier in seks.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s