3 – Individualiteit

Visie op seks - Hoofdstuk 3Daar ben je dan, geboren vanuit de verwarde keuze van ouders die dachten dat het zo hoort. Je komt terecht in een wereld die zo onveilig is dat je vanaf het begin in de stress schiet. Je weet niet of je welkom bent en of er van je gehouden wordt omdat de natuurlijke signalen daartoe uitblijven. Je wordt vrijwel meteen geïnstitutionaliseerd, gemeten en gewogen en verteld stil te blijven zitten. Wanneer je in de pubertijd komt ontbreken totaal de basisvaardigheden die je nodig hebt om je seksualiteit te leren beheren, waardoor je voortdurend aangevallen en bekritiseerd wordt voor de rare sprongen die je maakt. Je krijgt geen enkele hulp of uitleg, niemand ondersteunt je en het leven komt je voor als één grote chaos. Het proces van volwassen worden verloopt gaandeweg niet kalmer en evenwichtiger. Integendeel, de consequenties van je acties worden steeds groter. Wellicht ben je wanneer je bijna 30 bent de strijd zo moe dat je je uiteindelijk niet langer verzet en meer gaat doen wat er van je verwacht wordt. Wat betreft je ware missie tast je in het duister, je hebt geen idee wat je talenten zijn of waar je grenzen liggen, maar louter op grond van wat je het minst bedreigend lijkt maak je keuzes die de rest van je leven bepalen. De gevolgen van je gebrek aan inzicht en volwassenheid worden naarmate je ouder wordt pijnlijk zichtbaar. Je werk is onbevredigend, je relatie loopt op de klippen en je kunt je fysieke aftakeling niet langer verbergen. Op dit punt geef je het doorgaans op en leef je nog zo’n dertig jaar totdat je gedesillusioneerd sterft.

Hoe deze negatieve spiraal, dit hopeloze vooruitzicht te doorbreken? Misschien is het een goed begin om te kijken naar welke gevolgen de spanning die deze cultuur met zich meebrengt heeft op het fysieke lichaam. De eenzaamheid en paniek van een baby die niet voldoende aangeraakt en bewogen wordt vertaalt zich in verkramping en een vermindering van de sensitiviteit van de huid en zintuigen. De term voor deze toestand is ‘numbness’. Wanneer een kind uiteindelijk in de pubertijd komt draagt de manier waarop hij of zij in aanraking komt met seksualiteit vaak bij aan een grotere verkramping, spanning en numbness van het lichaam. Enerzijds zijn er de nieuwsgierigheid en heftige verlangens die zich kenbaar maken, maar anderzijds is er de verwarring en onzekerheid ten aanzien van hoe deze doorgaans geuit worden.

De manier waarop onze samenleving seksualiteit benadert kan voor jonge mensen bijzonder bedreigend zijn. Het is verwarrend om in een wereld terecht te komen waar de media seks presenteert die in niets lijkt op de natuurlijke verwachting die we hebben. Maar juist op deze leeftijd is onze behoefte erbij te horen erg groot en zullen we eerder kiezen voor aanpassing aan wat er van ons verwacht wordt dan luisteren naar dat innerlijke onderscheidingsvermogen dat zegt dat het niet klopt. Zelfverraad, verraad aan de liefde en aan de integriteit van seks ligt op de loer. Dit dilemma, deze spanning tussen enerzijds onze natuurlijkheid en anderzijds onze sterke behoefte ons aan te passen aan de groep neemt tijdens onze pubertijd enorm toe.

Onze samenleving wordt gekenmerkt door een bijzonder hypocriete houding ten aanzien van seks. Pubers voelen dit feilloos aan. Enerzijds krijgen ze geen ruimte om te experimenteren omdat volwassenen zich schamen voor welke uiting van seksualiteit dan ook, maar anderzijds zien ze overal de verborgen maar expliciete verwijzingen naar seks. Openlijk wordt volledig ontkend hoe belangrijk seks is, maar onder de oppervlakte is iedereen erdoor geobsedeerd. Geen enkele industrie heeft zo’n explosieve groei doorgemaakt de afgelopen dertig jaar dan de porno-industrie.

Een van de belangrijkste kenmerken van seksuele energie is dat het zich niet laat onderdrukken. Seksuele energie is krachtiger dan welke andere energie dan ook. Uiteindelijk komt het er toch wel uit, hoezeer we het ook proberen te onderdrukken. Jongeren die kiezen voor woede vinden in hun vandalisme en agressie tenminste een uitlaatklep voor hun overmaat van seksuele energie. Het is niet de fout van jongeren dat ze zoveel energie hebben, het is de fout van de samenleving dat wij ze geen veilige ruimte kunnen bieden waarin ze spelenderwijs hun seksualiteit kunnen onderzoeken, risico’s kunnen nemen die niet levensbedreigend zijn en fouten kunnen maken die makkelijk te herstellen zijn.

Een van de redenen dat volwassenen zich vaak op seksueel gebied nog zo onvolwassen gedragen is omdat ze nooit een pubertijd hebben gekend waarin ze zich binnen veilige kaders konden uitleven en konden leren van hun fouten. De pubertijd is nu zo onveilig dat risico’s nemen vaak leidt tot abortus, zwangerschap, geweld, verkrachting, familieruzies en verbroken familiebanden, fysieke en emotionele schade en soms zelfs de dood. Alle kaders ontbreken, en de jongeren van deze tijd zijn meer dan ooit aangewezen op zichzelf. Het voordeel daarvan is dat ze daar ook sterk en eerlijk van worden en eerder dan de voorgaande generaties bewust zullen worden van het feit dat hun daden consequenties hebben.

Het Axe effect

Nogmaals: Seksuele energie en de daaruit voortkomende behoeftes, verlangens, impulsen, signalen en gedragingen laten zich niet onderdrukken, al probeert een kerk of een samenleving dat soms eeuwen achter elkaar. Het lukt vaak wel gedeeltelijk, aan de oppervlakte of aan de buitenkant, maar verborgen in de diepere bewustzijnslagen van de mens en in de schaduwen van de samenleving vindt seks altijd een uitweg. Het levert een maatschappij op die in zekere zin gespleten is: enerzijds wordt seks ontkend en anderzijds is het de grootste inkomstenbron van media en reclame.

Sinds de seksuele revolutie wordt ook de ontkenning van seks ontkend en gaan we prat op onze vermeende openheid, tolerantie en vrijheid ten aanzien van seks. We schamen ons voor onze schaamte, verlegenheid en onzekerheid, dus we proberen deze te verbergen. Voor de ander, maar ook voor onszelf. Dit levert een seksuele gelaagdheid op waarin niets is wat het lijkt en wat soms tot hele grappige paradoxen leidt. Het fenomeen geur is hier een goed voorbeeld van. Vanaf onze pubertijd produceren onze hormoonklieren geurstoffen die bedoeld zijn om het andere geslacht aan te trekken en seksueel te prikkelen. Deze geurstoffen lijken op muskus, de geur die herten produceren wanneer ze bronstig zijn. Muskus is één van de belangrijkste ingrediënten in parfum. Deze sexy geur verspreiden we via onze zweetklieren, met name die van de seksuele organen en de oksels. Het schaamhaar en okselhaar hebben onder meer de functie om die geur vast te houden, zodat we ervan verzekerd zijn dat onze signalen opgevangen worden en het gewenste effect hebben.

Ingegeven door schaamte ten aanzien van onze overduidelijke seksuele verlangens proberen we de signalen die ons verraden te verbergen: we scheren onze oksels en ons schaamhaar en gebruiken deodorant om ervoor te zorgen dat onze eigen lichaamsgeur niet langer te ruiken is. Een interessante vraag tussendoor is waarom vooral vrouwen dit doen, en mannen niet. Zijn het nog steeds de vrouwen die zich het meest schamen voor het feit dat ze seksuele wezens zijn?

Terug naar onze gladgeschoren, reukloze lijven. De meest populaire deodorant voor mannen is op dit moment Axe. In alle spotjes van Axe is de boodschap overduidelijk: ‘Gebruik Axe en je wordt onweerstaanbaar voor vrouwen.

Axe heeft een heftige geur die aan musk doet denken, en zo is de cirkel rond: onze natuurlijke seksuele signalen proberen we uit schaamte te verbergen, maar ergens voelen we dat we daarmee minder aantrekkelijk worden, dus we compenseren dat met een synthetisch, sexy geurtje uit een flesje. Fijn voor Axe, maar een omweg voor ons.

Helaas werkt dit fenomeen van het uitzenden van seksuele prikkels via onze geur alleen goed als de man of de vrouw redelijk gezond is. Zo niet, dan worden de hormonale geuren die als seksueel aantrekkelijk ervaren worden door het andere geslacht vermengd met de geur van afvalstoffen die óók door de zweetklieren worden uitgescheiden. De geur van afvalstoffen ervaren we als vies, penetrant en afstotend: ze geven ons het instinctieve signaal dat deze persoon niet gezond is en daarmee minder aantrekkelijk wordt als mogelijke seksuele partner. Daarom gebruiken we ook deodorant: om te verbergen dat we eigenlijk vol zitten met afvalstoffen en helemaal niet gezond zijn. In plaats van gezond te worden zodat onze natuurlijke lichamen onweerstaanbaar worden voor het andere geslacht en onze geliefde opgewonden wordt van de geur van onze behaarde oksels, scheren we het bewijs af, onderdrukken we de echte geur en vervangen het door een nep-geurtje. De schaamte geldt dus niet alleen onze seksuele schaamte, maar ook onze schaamte voor de toestand waarin ons lichaam verkeert. Wat mij betreft is de seksuele schaamte volkomen onterecht en geconditioneerd, maar is de schaamte wat betreft de vervuiling van ons lichaam meer dan terecht.

Het Playboy effect

Het scheren van het schaamhaar is nog niet zo lang gebruikelijk en heeft niet alleen als oorzaak dat we ons schamen voor onze lichaamsgeur. Een dieperliggende oorzaak is de bizarre paradox van onze gecombineerde ontkenning van en geobsedeerdheid door seks.

Iedereen weet dat foto’s in tijdschriften worden geretoucheerd zodat de modellen, celebraties en belangrijke personen er jonger, gezonder en aantrekkelijker uitzien dan ze eigenlijk zijn. Minder bekend is dat bij erotische tijdschriften zoals de Playboy ook de vagina’s van vrouwen worden geretoucheerd. Tot wat? Tot een netjes, strak spleetje dat lijkt op dat van een meisje van acht. In een bijzondere documentaire[1] over de nieuwe trend in Amerika: vaginale correctie, interviewt de maakster de hoofdredacteur van de Playboy en vraagt hem waarom in godsnaam de vagina’s van vrouwen geretoucheerd worden tot een kaal spleetje in zijn erotische tijdschrift. De hoofdredacteur van de Playboy antwoordt verrassend eerlijk. Hij zegt: ‘Omdat echte vagina’s als bedreigend en daarom als aanstootgevend ervaren worden.

Hier zien we weer dezelfde paradox: porno moet mogen, maar de seksuele signalen mogen niet te sterk zijn. De trend die hieruit voortkomt is dat mannen en vrouwen een volkomen onrealistisch beeld krijgen over hoe een vagina eruit ziet.

De Playboy wordt wereldwijd door miljoenen mensen gelezen. Het is een pervers feit dat in deze bladen vagina’s van kleine meisjes, dat wil zeggen vagina’s van vrouwen die bij lange na nog niet geslachtsrijp zijn, als sekssymbool worden gepresenteerd. Mannen raken opgewonden, fantaseren, masturberen en komen klaar op de foto’s van een volwassen vrouw met rode lippen, lang haar, grote borsten en een verder uiterst sensueel en uitnodigend lichaam, terwijl de vagina van dat lichaam veranderd is in de vagina van een klein meisje. In hoeverre draagt dit bij aan het feit dat veel vrouwen denken dat er iets mis is met hun vagina wanneer deze er níet uitziet als een klein spleetje? In hoeverre draagt dit bij aan de winst van de farmaceutische industrie die het lef heeft om vagina’s van vrouwen te opereren en een deel van de binnenste schaamlippen af te snijden om het er ‘normaal’ uit te laten zien? En tot slot: in hoeverre levert het beeld van een meisjesvagina als sekssymbool een verkeerde conditionering op in het brein van de man, waardoor hij onwillekeurig meer opgewonden zal raken van de vagina van een meisje dan dat van een volwassen vrouw?

Zusterschap

Ik was verliefd, maar mijn beste vriendin was het er niet mee eens.‘Volgens mij geeft hij niet echt om je’, zei ze. ‘Hij gaat met iedereen naar bed, het betekent niets voor hem. Zorg dat je niet gekwetst raakt.’ Ik luisterde niet naar haar en bleef verliefd. Na drie jaar monogame relatie was ik ervan overtuigd dat ik het tegendeel had bewezen. Toen maakte hij het uit. Onverschillig, alsof er niks gebeurd was. ‘Ik ben geen type voor een vaste relatie’, zei hij. ‘Dat wist je toch.’ Mijn vriendin troostte me toen ik bij haar kwam uithuilen. ‘Je bent veel te goed voor hem’, zei ze terwijl ik tegen haar zat aangeleund en ze mijn haar streelde. ‘Gelukkig hadden jullie nog geen kinderen.’ Het liefdesverdriet sleet langzaam, maar na een maand of zes kon ik tegen haar zeggen: ‘Je had helemaal gelijk, hij paste niet bij me. Ik ben blij dat het voorbij is.’ ‘Weet je het zeker?’, vroeg ze, ‘ben je er echt overheen?’ ‘Ja’, zei ik. ‘Goed zo’, zei ze, ‘want ik moet je iets vertellen. Ik ben vorige week met hem naar bed geweest.’ ‘Wat?’, vroeg ik. ‘Ja, het was niet gepland ofzo, maar ik kwam hem ergens tegen en je weet hoe hij is hè, altijd op jacht. Je vindt het toch niet erg?’ Ik had het gevoel dat ze me net van een klif had afgeduwd, maar ik zei: ‘Nee hoor, natuurlijk niet, het was toch uit.’ Ze giechelde. ‘Hij heeft inderdaad een grote penis, zeg.’ Ik werd misselijk en vertrok. Een paar dagen later belde ik haar en zei: ‘Ik vind het toch erg. Je bent mijn beste vriendin, en die hoort niet met mijn ex naar bed te gaan.’ ‘Nou, daar denken wij toch anders over’, zei ze. Haar stem klonk onverschillig, kil bijna. Met een vertraagde schok drong tot me door wie ze met ‘wij’ bedoelde. ‘Wij’, dat waren niet langer zij en ik, maar zij en mijn ex. Met dat kleine woordje sloot ze me buiten. ‘Doe nou niet zo moeilijk’, zei ze, ‘het stelde niets voor.’ ‘Daar denk ik toch anders over’, zei ik, en hing op. Onze vriendschap was voorbij.

Vriendschap heeft niet de exclusiviteit van een seksuele relatie, we kunnen gerust meerdere vriendschappen hebben, maar een echte vriendschapsband gaat even diep als een seksuele relatie. Als kind spelen we eindeloos met onze vriendjes. De band die gesmeed wordt tussen leeftijdsgenootjes heeft iets magisch. De spelletjes, de geheimen, de rituelen, de samenzweerderigheid en het wederzijdse vertrouwen zijn uniek en komen tegelijkertijd volstrekt moeiteloos tot stand. Wanneer we ouder worden en het sekseverschil zich doet gelden beperken we meestal de vriendschappen met het andere geslacht en spelen we vooral met onze seksegenoten. Deze verbondenheid wordt gekenmerkt door ontspannenheid, wederzijds vertrouwen, loyaliteit en volstrekte eerlijkheid. Ze worden nog belangrijker wanneer ons seksuele leven begint. Omdat de seksuele spanning ontbreekt ontbreekt ook het hele scala aan voortplantingsimpulsen en het daaruit voortkomende instinctieve en geconditioneerde gedrag. Onze vrienden zijn een haven waar we tot rust kunnen komen, waar we onszelf kunnen zijn, waar we onze relaties met het andere geslacht kunnen bespreken en waarbij we erop kunnen vertrouwen dat onze vrienden of vriendinnen per definitie aan onze kant staan. Het heeft eenzelfde vanzelfsprekendheid als de band die we als kind met onze broers en zussen hadden – als we die hadden en als we binnen de familie-omstandigheden die kans kregen om die natuurlijke vertrouwensband te ontwikkelen. Ten opzichte van onze echte vrienden hoeven we ons niet te bewijzen, hoeven we niets op te houden en kunnen we gewoon onszelf zijn. Vooral vrienden die we al vanaf onze kindertijd of vroege adolescentie kennen bieden ons een stabiliteit, veiligheid en houvast die soms een leven lang duurt.

Vriendschappen verdragen in tegenstelling tot seksuele relaties langdurige periodes van gescheiden zijn zonder dat dat de band verandert. Na jaren kun je elkaar tegenkomen en de draad weer oppakken alsof je elkaar gisteren nog gezien hebt. Vrienden kunnen zo’n weldadige invloed hebben dat je louter door hun aanwezigheid en de onderlinge openheid en eerlijkheid je als het ware jezelf herinnert. Tegenover echte vrienden kun je niet liegen. Wanneer je tegenover een echte vriend zit en probeert te liegen zal deze altijd onmiddellijk reageren met: ‘Wat is er aan de hand?’ Zelfs als je uit alle macht probeert om tegen jezelf te liegen zal het je niet lukken je façade op te houden ten opzichte van je vriend. Je zult jezelf horen praten en weten: ‘Dit lijkt nergens op.’
Een echte vriend zal je wijzen op je leugens en pretentie, maar je niet veroordelen. Hij zal het je niet makkelijk maken wanneer je probeert om hem over te halen het met je eens te zijn, maar hij zal je nooit laten vallen, wat je ook doet. Er is maar één uitzondering op deze regel: verraad.

Omdat ik een vrouw ben heb ik weinig inzicht in vriendschap tussen mannen, maar ik vermoed dat ook daar sprake kan zijn van allerlei vormen van rivaliteit. Gezonde rivaliteit is leuk en een belangrijk element bij spel en sport. Als kind al verzonnen we allerlei wedstrijdjes:

‘Wie het hardste kan!’

‘Wie het langst zijn adem in kan houden!’

‘Wie durft een wurm in zijn mond te doen?’

Gezonde rivaliteit tussen gelijkwaardige individuen daagt ons uit het beste in onszelf naar boven te halen en is daarmee een belangrijke factor in onze ontwikkeling. In wezen zijn alle sporten, spelen en scholen gebaseerd op dit principe van gezonde rivaliteit.

Er is echter een vorm van rivaliteit tussen vrouwen die ik persoonlijk als louter destructief kan zien, en dat is de rivaliteit die ontstaat wanneer we als vrouwen onze wederzijdse loyaliteit opofferen ten voordeel van onze rol als seksuele partner. In een samenleving waar vrouwen niet altijd veilig zijn, waar ze het risico lopen beschadigd te raken in de seksuele relaties die ze aangaan omdat ze of de vrijheid of het bewustzijn niet hebben om een juiste partner te kiezen of zichzelf te beschermen tegen geweld, misbruik, verkrachting, ongewenste zwangerschappen of andere vernederingen, moeten vrouwen elkaar beschermen. De meest effectieve manier om dat te doen is om als vrouw unaniem een man te weigeren wanneer deze een andere vrouw niet goed heeft behandeld. Binnen een samenleving die klein en transparant genoeg is om elkaar te kennen en te weten wat er gebeurt is dit niet moeilijk. Wanneer een man weet dat geen enkele vrouw hem meer in zijn bed welkom zal heten nadat hij een andere vrouw heeft mishandeld of bedrogen zal hij zich beheersen. Wanneer hij echter weet dat hij ermee weg kan komen omdat vrouwen elkaar niet langer steunen zal hij minder zijn best doen.

Ik zeg niet dat mannen per definitie destructief zijn of erop uit zijn vrouwen gewelddadig of respectloos te behandelen. Ik zeg ook niet dat vrouwen altijd het slachtoffer zijn, maar ik zie wel dat geweld en vernedering van vrouwen veelvuldig voorkomen in onze huidige samenleving, en dat één van de redenen is dat vrouwen elkaar niet langer steunen. Het lijkt erop dat vrouwen zo bang zijn de boot te missen en zonder man of kinderen door het leven te moeten dat ze bereid zijn om hun loyaliteit ten opzichte van hun zusters door het slijk te halen. Het lijkt erop dat wij vrouwen ons zelfrespect zodanig kwijt zijn dat we bereid zijn om met een man naar bed te gaan van wie we weten dat hij vreemdgaat, van wie we weten dat hij vrouwen gebruikt en vervolgens afdankt, omdat dat is hoe hij over vrouwen praat, of van wie we zelfs weten dat hij bij één van onze vriendinnen kinderen heeft gemaakt en haar in de steek gelaten heeft omdat hij geen zin had verantwoordelijkheid te nemen voor het gezin. In plaats van dat we reageren door elkaar in bescherming te nemen kiezen we partij voor de man en zeggen: ‘Ze heeft het er zelf naar gemaakt.’

Wij vrouwen hebben elkaar nodig, net zoals mannen elkaar nodig hebben. Hoe veel je als vrouw ook van je partner houdt, hij blijft een man. Hij weet niet hoe het is om zwanger te zijn, om te baren, om te zogen, om te menstrueren of om als vrouw de liefde te bedrijven. Hij weet niets van de intense, subtiele en specifieke dimensies van het vrouw zijn. Hij weet gewoonweg niet hoe het is om vrouw te zijn, en om die reden zal hij nooit de vriendschap met andere vrouwen kunnen vervangen. In elke samenleving is ruimte voor respectievelijk mannen en vrouwen om afzonderlijk samen te komen en in die typisch mannelijke dan wel vrouwelijke sfeer te verkeren. Zo gauw er één man of één vrouw in het verder louter vrouwelijke dan wel mannelijke gezelschap verkeert verandert alles. De kracht van onze seksuele patronen is zo sterk dat alleen de aanwezigheid van iemand van het andere geslacht al maakt dat we ons anders gaan gedragen.

Een gezonde band tussen vrouwen biedt ruimte voor een vorm van rivaliteit die gepaard gaat met nieuwsgierigheid, speelsheid en humor. Wanneer er mannen bij zijn zal iedere vrouw proberen om de aandacht naar zich toe te trekken, maar tegelijkertijd scherp in de gaten houden hoe die aandacht zich verhoudt tot de andere vrouwen in het gezelschap. Later, in het gezelschap van louter vrouwen, wordt hier dan uitgebreid over gepraat. ‘Zag je hoe hij naar haar keek?’ ‘Waarom zei je niks terug?’

Zo wisselen vrouwen kennis en ervaring uit, altijd gericht op wederzijdse welwillendheid en behulpzaamheid. Het gaat pas mis als een vrouw haar loyaliteit ten opzichte van andere vrouwen opzij zet en zich alleen maar richt op mannen. Wanneer de seksuele aandacht van mannen belangrijker wordt dan de vriendschap van vrouwen betekent dat het einde van het zusterschap.

Ik was dertien en ging uit met mijn vriendinnen. Met zijn vijven waren we, allemaal zwaar opgemaakt, met hoge hakken en diepe decolletés. Mijn decolleté, een truitje maat 34 met een lage hals, sloeg nergens op, want ik had nog niks, terwijl mijn vier vriendinnen respectievelijk cup B, C, C en D hadden. ‘Je ziet er schitterend uit!’, zeiden ze, ‘wat maakt het uit dat je nog niet zoveel hebt, het truitje past toch!’ Bij de ingang van de discotheek rookten we, nerveus pogend minimaal 16 te lijken. We waren bang om niet binnengelaten te worden. Ik stond zoals altijd achteraan, verstopt achter mijn voluptueuze vriendinnen, omdat ik er het jongste uitzag. Zoals altijd lieten ze ons meteen binnen. Uitgelaten gingen we naar de WC om ons opnieuw op te maken en gingen vervolgens aan de bar zitten. We bestelden een bessenjenever, staken een sigaret op en keken om ons heen. Een groepje jongens had ons gespot en keek ons van een afstandje grijnzend aan. ‘Ik wil die donkere!’, zei mijn vriendin, en alle vijf begonnen we te lachen. ‘Het zijn er precies vijf!’, zei een ander. Terwijl we deden alsof we geanimeerd in gesprek waren over alles behalve hun wierpen we het groepje jongens steelse blikken toe. Na een paar minuten kwamen ze naar ons toe, slenterend, alsof ze toevallig onze richting uitliepen. ‘Hebben jullie misschien een vuurtje?’, vroegen ze, en we wisselden sigaretten en aanstekers uit. ‘Zijn jullie hier al eerder geweest?’, vroeg de donkere jongen. ‘O ja, zo vaak’, zei mijn vriendin. ‘Zij ook?’, zei één van de andere jongens, en wees naar mij. ‘Is dat eigenlijk wel een meisje?’ Ze begonnen alle vijf te lachen, terwijl ik diep bloosde en me diep schaamde voor mijn platte decolleté. Toen ze uitgelachen waren zagen ze dat zowel mijn vriendinnen als ik niet lachten, maar ze met een ijzige blik zaten aan te kijken. ‘Oh sorry hoor’, probeerde de donkere jongen, ‘het was maar een grapje.’ ‘Kom, we gaan’, zei mijn vriendin, ‘we hebben geen zin om te praten met losers zoals jullie’. Eensgezind voegden we de daad bij het woord, het groepje jongens verbluft en verslagen achterlatend. Ik volgde mijn vriendinnen, beschaamd omdat die jongens me belachelijk hadden gemaakt, maar gonzend van blijdschap omdat ze me beschermd hadden.

Volgens mij is ‘Sex & the City’ met name populair geworden omdat het over vriendschap gaat, niet omdat het over seks gaat. In de onophoudelijke en eindeloze dramatiek van het seksleven van de vier vrouwen is hun onderlinge vriendschap de stabiele factor. Ze corrigeren elkaar, ze troosten elkaar, ze delen in elkaars vreugde en verdriet en ze vangen elkaar op als de volgende relatie op de klippen loopt. Hoe onzinnig, belachelijk en onvoorspelbaar ze zich ook gedragen in relatie tot hun minnaars, zo trouw en loyaal zijn ze aan elkaar. Ze maken ruzie met elkaar, ze storten in bij elkaar, ze laten zich van hun lelijkste, domste en slechtste kant zien bij elkaar, maar dat is nu juist de charme van vriendschap. Het is de plek waar je jezelf kunt zijn en niet bang hoeft te zijn daarop afgerekend te worden.

Een leven zonder vriendschap is eenzaam. Het onvoorwaardelijke vertrouwen dat je in je beste vrienden en vriendinnen kunt hebben, de wetenschap dat ze er altijd voor je zullen zijn dat je ze nodig hebt, is iets waaraan we net zoveel behoefte hebben als aan de liefdesband met onze partner. Als een vrouw zich te afhankelijk voelt van de bevestiging van haar rol als seksuele partner en te grote concessies doet aan haar loyaliteit ten opzichte van haar zusters komt daarmee het zusterschap onder grote druk te staan. Het grootste verraad dat een vrouw kan plegen ten opzichte van haar zusters is wanneer ze niet helpt wanneer deze in moeilijkheden is met een man, maar partij kiest voor de man. Onder druk van de maatschappij heeft een vrouw soms geen keus. Wanneer een zusje of vriendin uitgehuwelijkt wordt aan een man van wie bekend is dat hij zich gewelddadig of domweg liefdeloos opstelt ten opzichte van vrouwen kan dit zo ingebed zijn in regels en religie dat geen enkele vrouw kan weigeren. Gelukkig is onze religieuze, maatschappelijke en religieuze vrijheid veel groter en kunnen we in de meeste gevallen zelf kiezen met wie we een relatie aangaan en wie we wel of niet moreel dan wel praktisch steunen.

Ik ken veel vrouwen, inclusief mezelf, die moeite hebben om andere vrouwen te vertrouwen. Het is alsof we ons ergens verraden voelen, zonder precies te weten door wie, of waarom. De oorzaak is zo subtiel, zo diep gelegen, dat het moeilijk is om er precies de vinger op te leggen. Misschien heeft het te maken met de vereenzelviging met onze rol als seksuele partner die maakt dat we niet langer voldoende beseffen hoe belangrijk vriendschap is. Misschien heeft het te maken met de geschiedenis van de afgelopen eeuwen waarbij de overgang van het matriarchaat naar het patriarchaat gepaard ging met een collectieve hekeling van vrouwelijke waarden en daarmee vrouwen op zich. De Inquisitie is daarin een duidelijk gegeven, maar op meer subtiel niveau is het de manier waarop de minachting voor vrouwen een plek heeft gekregen zonder dat het perse uitgesproken of beleden hoefde te worden. Is het mogelijk dat vrouwen vanuit hun eigen gebrek aan zelfrespect behalve zichzelf ook andere vrouwen niet langer serieus nemen? Zijn we zo geïndoctrineerd door het idee dat mannen belangrijker, waardevoller en machtiger zijn dan wij dat we daarmee onze vrouwelijke macht uit handen geven en elkaar niet langer beschermen? Kan het zijn dat we liever niet herinnerd worden aan hetgeen we kwijtgeraakt zijn, namelijk ons respect voor het vrouw zijn en de onvoorwaardelijke loyaliteit ten opzichte van elkaar, zodat we ons liever richten op de bevestiging die we van mannen krijgen, in plaats van ons eigen verdriet in de ogen van onze zusters te herkennen? Worden we liever niet herinnerd aan hetgeen we opgegeven hebben, namelijke onze waardigheid als vrouw? Proberen we te ontkomen aan het zware gevoel van medeplichtigheid aan een samenleving die mannelijke waarden verheft en vrouwelijke waarden verlaagt? Is dat waarom we andere vrouwen proberen te vermijden? Omdat we ons schamen?

Ik weet het niet. Maar los van de oorzaak van onze eenzaamheid en het gemis aan echte vriendschap, pleit ik bij deze voor het in ere herstellen van de vriendschap en het herstellen van het vertrouwen tussen vrouwen en mannen onderling. We hebben elkaar nodig!


[1] ‘Beperkt houdbaar’ van Sunny Bergman. VPRO 2007. http://www.beperkthoudbaar.info

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s